Beş şehrimize yaptığım seyahatimin ardından yazdığım beş ayrı gezi yazımdan sonra yeniden yollara çıkmak benim için güzel bir bahaneye dönüştü. Şöyle ki;
Eylül ayının başında gerçekleştirdiğim beş gün, beş şehirlik yolculuğumda gördüklerimi, yaşadıklarımı ve tattıklarımı her zaman olduğu gibi kaleme almış; gezmeyi, tanımayı, araştırmayı ve okumayı seven dostlarımla paylaşmak üzere beş ayrı seyahat yazısı hazırlamıştım. Sağ olsunlar, yazılarım dostlarımın ilgisini gördü. Öyle ki 20 gün sonra koristlerimden gelen bir talep, bu yazıların yeni bir yolculuğun başlangıcı olmasını sağladı:
“Bizi de bu beş şehirden birine götür!”
Düşündüm, taşındım. Hem ulaşım hem de gezilecek yerlerin çeşitliliği açısından en uygun seçeneklerden biri Eskişehir üzerinden Kütahya’ya gitmekti. Böylece bu iki şehri ilk kez görmek isteyen veya daha önce görmüş olsa da dostlarıyla yeniden keşfetmek isteyen arkadaşlarımla yola çıktık.
Bu kez yalnızca bir gezgin değildim. Daha önce gördüklerimi, araştırdıklarımı, okuduklarımı ve tattıklarımı arkadaşlarımla paylaşacak; bir bakıma onlara rehberlik edecektim. Üstelik bir yeri ikinci kez ziyaret etmenin de ayrı bir sorumluluğu vardı: İlk seyahatte gördüklerimle yetinmemeli, bu kez farklı şeyler keşfetmeliydim.
Kütahya: Bir şehrin görünen yüzünden fazlası
Kütahya’ya vardığımızda arkadaşlarımı, doğanın içinde bulunan ve benim de konakladığım yere yerleştirdim. Onlar da bu sakin ve doğal ortamı çok beğendiler. Ardından Kütahya’yı tanımak üzere şehir merkezine doğru yola koyulduk.
Şehri daha önce gezmiş olmama rağmen bu defa kendime yeni hedefler belirlemiştim. Bunların başında belediyeye ait döner kule ve Kütahya’nın yaklaşık 65 kilometre uzağındaki Çavdarhisar ilçesinde bulunan Aizanoi Antik Kenti geliyordu.
İyi ki de bu iki hedefi programımıza almışız!
Aizanoi Antik Kenti: Tarihin içinde bir yolculuk
Çavdarhisar’a doğru giderken doğrusu, bu küçük ilçenin bana nasıl bir sürpriz hazırladığını henüz bilmiyordum. İsmini daha önce duyduğumu hayal meyal hatırlıyordum ama “Hadi, Çavdarhisar’a gidelim” denilse, burayı özellikle görmek isteyeceğim aklıma bile gelmezdi.
İşte seyahat etmenin güzelliği de burada: Bazen hiç beklemediğiniz bir yer, gezinizin en unutulmaz durağı oluveriyor.
Çavdarhisar’da bulunan Aizanoi Antik Kenti, tarih meraklıları için gerçekten çok değerli bir durak. Antik dönemin önemli yerleşimlerinden biri olan Aizanoi, özellikle Zeus Tapınağı, stadyum-tiyatro kompleksi ve antik dönem ticari yaşamına ışık tutan kalıntılarıyla insanı etkiliyor.
Burası, yalnızca taş yapılardan ibaret bir ören yeri değil. Bir zamanlar insanların yaşadığı, ticaret yaptığı, törenlere katıldığı ve sanatla buluştuğu bir dünyanın izlerini taşıyor.
Antik kentin en dikkat çekici özelliklerinden biri, stadyum ile tiyatronun bir arada tasarlanmış olması. Anadolu’daki benzer yapılar arasında son derece özel bir yere sahip olan bu kompleksi görmek hepimizi etkiledi.
Efes’teki antik tiyatrodan sonra büyüklüğü ve etkileyiciliği bakımından beni en çok etkileyen antik tiyatro deneyimlerimden birini burada yaşadım. Arkadaşlarımla birlikte atmosferi hissetmeye çalıştık. Hatta her birimiz antik tiyatroda bir şarkı söyleyerek sesimizin o tarihî mekânda nasıl yankılandığını deneyimledik.
Tarihin içinde müzik yapmak… Bir müzik insanı için bundan daha özel deneyimlerden biri olabilir mi?
O an, antik taşların arasında yalnızca geçmişi seyretmiyor; bugünden geçmişe bir ses de bırakıyorduk.
Aizanoi’nin ticari geçmişi de en az mimarisi kadar ilgi çekici. Antik kentte, özellikle Roma dönemine ait Macellum yapısında görülen fiyat tarifeleri, dönemin ekonomik hayatı hakkında bilgi veriyor. Bu yapı, dünyanın bilinen en eski fiyat listelerinden biriyle tanınıyor ve antik ticaret tarihinin önemli örnekleri arasında gösteriliyor.
Aizanoi’yi anlatırken sıkça gündeme gelen “ilk borsa” ifadesinin de bu tarihî yapıyla ilişkili olduğunu öğrenmek, geziye ayrı bir anlam kattı. Geçmişin ekonomik düzenini anlamak için günümüzün ticaret anlayışından çok uzaklara gitmemiz gerekmiyor; bazen bunun için iki bin yıl öncesinden kalan bir taş yazıt yeterli oluyor.
Koşmadan yarışan atlar!
Çavdarhisar’da öğrendiğim bir başka ilginç konu ise beni gerçekten şaşırttı: Koşmadan Yarışan Atlar Festivali.
At denildiğinde aklımıza doğal olarak koşmak, hız ve yarış gelir. Ben de bugüne kadar at yarışlarının koşma eylemiyle gerçekleştiğini düşünürdüm. Ancak burada, “Koşmadan Yarışan Atlar” adıyla anılan farklı bir geleneğin varlığını öğrendim.
Ne yazık ki bu festivalin son yıllarda düzenlenmediğini de duydum. Buna üzüldüm. Çünkü bir yöreye özgü geleneklerin yaşatılması, yalnızca o bölgenin insanları için değil, kültürel çeşitliliğimizin korunması açısından da çok önemli.
Böylesine farklı ve merak uyandıran bir etkinliğin yeniden canlandırılması, Çavdarhisar’ın tanıtımına da önemli katkı sağlayabilir. Umarım bir gün bu geleneğin yeniden hayat bulduğunu görürüz.
Çavdarhisar’ın pazarı ve kızılcığın lezzeti
Çavdarhisar küçük, şirin ve doğal dokusunu büyük ölçüde koruyan bir ilçe. Gelişme çabasını hissediyorsunuz ama büyük şehirlerin telaşı burada henüz kendisini aynı ölçüde göstermiyor.
Üstelik ziyaretimiz pazar gününe denk gelmişti. Bu fırsatı değerlendirerek yöre halkının ürünlerini sunduğu pazarı da gezdik. Kısmen köy pazarı havasındaki bu ortam, gezimize ayrı bir renk kattı.
İlk aklımıza gelen alışverişlerden biri tarhana oldu. Uşak’ta da çok sevilen ve yaygın olarak tüketilen tarhanayı burada farklı çeşitleriyle bulduk. Arkadaşlarımla birlikte birkaç farklı yerden alışveriş yaptık.
Benim asıl sürprizim ise kızılcıktı.
Kızılcık, en sevdiğim meyvelerden biri. Ancak her kızılcık aynı lezzeti vermiyor. Burada bulduğum kızılcık o kadar lezzetliydi ki bugüne kadar yediklerim arasında en iyilerinden biri olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim.
Bir meyvenin lezzeti bile insanın hafızasında bir şehre, bir pazara, bir güne ait güzel bir hatıra olarak kalabiliyor.
Kütahya Döner Kule: Şehre yukarıdan bakmak
Çavdarhisar’dan sonra Kütahya’ya döndüğümüzde rotamız Döner Kule oldu.
Kütahya’nın 43 numaralı plakasını temsil eden bu kule, döner restoranıyla birlikte şehri farklı bir açıdan görme fırsatı sunuyor. Restoranın yaklaşık 43 dakikada bir tam tur atması sayesinde oturduğunuz yerden Kütahya’yı 360 derecelik bir açıyla izleyebiliyorsunuz.
Manzara gerçekten etkileyici. Şehir ayaklarınızın altına seriliyor; Kütahya’yı tepelerinden çarşısına kadar farklı bir perspektifle seyretme imkânı buluyorsunuz.
Biz de burada, Kütahya’ya özgü yemekleri tatmak istedik. Çünkü bir şehri tanımak, yalnızca tarihî yapılarını görmekten ibaret değil. O şehrin mutfağını tanımak, yerel ürünlerini tatmak ve sofradaki kültürünü anlamak da seyahatin ayrılmaz bir parçası.Ancak ne yazık ki bu ziyaretimizde önemli bir hayal kırıklığı yaşadık.
Belediye tarafından işletilen, hem turistik hem de şehrin yerel mutfağını tanıtma potansiyeli taşıyan böylesine özel bir yerde daha fazla özen beklerdim. Sunumdan hizmet anlayışına kadar karşılaştığımız eksiklikler, hepimizin dikkatini çekti.
Bir şehrin lezzetlerini tanıtmak için oluşturulan bir mekânda, o lezzetlerin gerektiği gibi sunulamaması büyük bir fırsatın kaçırılması demek. Çünkü ziyaretçi, orada tattığı yemeği yalnızca bir öğün olarak hatırlamıyor; aynı zamanda o şehre dair bir izlenim ediniyor.
İyi bir sunum, doğru hizmet ve birkaç küçük ayrıntı, ziyaretçinin hafızasında çok olumlu bir yer bırakabilir. Tersi de geçerli.
Biz de memnuniyetsizliğimizi orada dile getirdik. Bu yazıda da aynı konuyu paylaşmak istedim. Amacım bir kurumu hedef almak değil; Kütahya gibi tarihî ve gastronomik açıdan önemli bir şehrin değerlerinin daha iyi tanıtılmasına katkıda bulunmak.
Çünkü küçük ayrıntılar, bazen büyük değerlerin kaderini belirler.
Germiyan Sokağı ve sürpriz bir tarihî konak
Döner Kule’den sonra daha önce de gezdiğim, hatta gördüklerimden esinlenerek bir vazo bile yaptığım Germiyan Sokağı’na gittik.
Hafif yağmurlu bir havaydı. Bu nedenle seramik sanatçısı Tuncay Bey’in orada olmadığını düşündük. Fakat konağının kapısını çaldığımızda karşımıza kendisi çıktı.
İyi ki de kapıyı çalmışız!
Bizi içeri davet etti ve konağı gezdirdi. Tarihî yapının mimarisi, odaları ve yaşam alanlarının düzeni hakkında ayrıntılı bilgiler verdi.
Yaklaşık iki yüz yıllık olduğu anlaşılan bu yapının hâlâ ayakta olması ve dönemin yaşam kültürünü bu kadar etkileyici biçimde yansıtması beni hayrete düşürdü.
Üç katlı konak, yalnızca geçmişten kalmış bir bina değildi; geçmişin mimari anlayışını, yaşam alışkanlıklarını ve estetik duygusunu bugüne taşıyan bir kültür mirasıydı.
İnsan ister istemez düşünüyor: Bugün bile böylesine özenli, kullanışlı ve mimari açıdan etkileyici yapılar inşa edebiliyor muyuz?
Bir konağın kapısını çalmakla başlayan bu karşılaşma, gezimizin en güzel sürprizlerinden birine dönüştü. Eğer içeri girmeseydik, yapının ardındaki hikâyeyi öğrenemeyecek ve bu değerli deneyimi yaşayamayacaktık.
Bazen seyahatlerde en güzel keşifler, programınıza yazdığınız yerlerde değil, merak edip bir kapıyı çaldığınızda karşınıza çıkıyor.
İncir uyutması ve Reyhan şerbeti: Kütahya’nın tatlı hatırası
Kütahya’ya ait lezzetleri arkadaşlarıma tanıtmak istiyordum. Bu nedenle onları daha önce de beğendiğim Şeker Köşkü’ne götürdüm.
Özellikle incir uyutmasını anlatmakla bitiremiyordum. Daha önce tattığımda çok beğenmiş, lezzetini uzun süre hafızamda taşımıştım.
Arkadaşlarım da incir uyutması ve Reyhan şerbetini sipariş ettiler. Sonuçtan herkes memnun kaldı.
Bir yemeği ya da tatlıyı önceden tatmış olmak başka, onu arkadaşlarınıza tavsiye edip onların da aynı keyfi aldığını görmek başka. Bir bakıma kendi keşfinizi paylaşmış oluyorsunuz.
Ne var ki Kütahya’nın benim çok sevdiğim haşhaşlı gözlemesini onlara tattırmayı başaramadım. Sıra o lezzete geldiğinde mekân kapanmak üzereydi. Ertesi gün de zamanımız olmadığı için bu isteğimizi başka bir sefere bıraktık.
Hemen yan tarafta, aynı işletmeyle bağlantılı olarak kullanılan ve eskiden hamam olan yapıyı da gezdik. Bugün sanat galerisi olarak değerlendirilen bu mekânda sergilenen eserleri inceledik.
Böylece Kütahya’nın geçmişten gelen mimarisinin yalnızca korunmadığını, farklı işlevlerle yeniden yaşatılabildiğini de görmüş olduk.
Seramiğin Seramiğin şehrinde alışveriş
Şehir merkezindeki gezimizden önce arkadaşlarımı Kütahya’nın meşhur seramik alışveriş merkezine de götürmüştüm.
Seramik denilince akla ilk gelen şehirlerden biri olan Kütahya’da, bu sanatın gündelik yaşama nasıl yansıdığını görmek ve alışveriş yapmak da gezimizin parçalarından biriydi.
Herkes evine götürebileceği, hatıra olarak saklayabileceği ya da ihtiyaç duyduğu seramik ürünlerden aldı.
Ben de burada daha önce denediğim bazı lezzetleri yeniden değerlendirme fırsatı buldum. İncir uyutmasının başka bir işletmede de karşıma çıkması üzerine hemen aldım. Arkadaşlarıma haber verince bu tatlıyı sevenler de konakladığımız yerde yemek üzere satın aldılar.
Demek ki bir şehrin lezzetleri de seramikleri gibi insanın bavuluna, evine ve hatıralarına girebiliyor.
Tren yolculuğu ve Kütahya üzerine bir sohbet
Ertesi gün kahvaltımızı yaptıktan sonra istasyona gittik. Eskişehir’e trenle dönecektik.
Hızlı tren olmasa da tren yolculuğunun kendine özgü bir güzelliği var. Doğayı seyrede seyrede ilerlemek, yol boyunca sohbet etmek ve pencereden akan manzaralara dalmak insana ayrı bir huzur veriyor.
Ben de karşılıklı oturduğum bir beyefendiyle sohbete başladım. Emekli bir polis olduğunu öğrendim. Kütahyalıydı ancak meslek hayatını Manisa’da geçirdiği için oraya yerleşmişti. Buna rağmen memleketine olan bağlılığını koruyor, Kütahya’yı sık sık ziyaret ediyordu.
Bana Kütahya’yı sevip sevmediğimizi sordu. Ben de şehri çok beğendiğimizi, şirin bulduğumuzu ve yalnızca on beş gün içinde ikinci kez geldiğimi anlattım.
Ardından merak ettiğim bir soruyu kendisine yönelttim:
“Peki, sizce Kütahya neden çevresindeki bazı şehirlere kıyasla daha geri kalmış durumda?”
Çünkü kısa süre önce beş şehri kapsayan bir gezi gerçekleştirmiştim ve kendi gözlemlerime göre Kütahya, ekonomik ve kentsel gelişim açısından diğer bazı şehirlerin gerisinde görünüyordu.
Beyefendinin verdiği cevap dikkatimi çekti. Kendi değerlendirmesine göre, geçmişte seramik sektöründe güçlenen bazı ailelerin ekonomik hâkimiyeti ellerinde tutmaları, büyük arazileri ve üretim alanlarını kontrol etmeleri, başka yatırımcıların şehre gelmesini zorlaştırmış olabilirdi. Aynı ticari anlayışın sanayide de devam etmesinin Kütahya’nın gelişimini sınırlandırdığını düşündüğünü söyledi.
Elbette bu, bir yolculuk sırasında karşılaştığım bir kişinin kişisel değerlendirmesiydi; şehrin gelişimini tek başına açıklayan kanıtlanmış bir sonuç olarak görülmemeli. Ancak benim gözlemlerimle karşılaştırınca üzerinde düşünmeye değer buldum.
Bir şehrin ekonomik gelişimi yalnızca sahip olduğu doğal kaynaklara, tarihî mirasa ya da üretim kapasitesine bağlı değil. Yatırım ortamı, girişimcilik, rekabet, şehir planlaması ve yeni fikirlere ne kadar açık olduğu da önemli.
Kütahya’nın seramikteki güçlü geçmişini düşününce, bu birikimin çok daha geniş bir ekonomik ve kültürel gelişime dönüşebilmesi gerektiğini düşünüyorum.
Şehrin tarihî zenginliği, doğal güzellikleri ve gastronomisi, doğru tanıtımla çok daha fazla ziyaretçi çekebilecek potansiyele sahip.
Eskişehir: Bir dostun hatırı, güzel bir çiğ börek ve dolu ellerle dönüş
Eskişehir’e vardığımızda bizi başka bir dostluk hikâyesi bekliyordu. Üç hafta önce Sevgili asker arkadaşım Aydın Çetinkaya’nın beni götürdüğü yerlere bu kez ben dostlarımı götürmek istiyordum. Özellikle beni öğle yemeğinde ağırladığı , tema vakfına ait yeşil alan ve göletin olduğu yerdeki restorana götürmek istiyordum. Hatta Aydınıda arayıp bu kez ben misafir etmek istiyordum . Ancak yaklaşık yirmi kişilik bir grupla seyahat ediyorduk. Grubun isteklkerini tatmin etmek zamanı çok iyi kullanmak zorundaydım ve grup uzaklara gidemeyecek kadar acıkmıştı Bu nedenle Eskişehir çarşısını hızlıca gezdik. Kütahya’ya giderken Eskişehir’de daha önce uğradığımız çiğ börekçisini de dönüşte yeniden ziyaret ettik. Önceki seyahatimde yediğim çiğ böreği çok beğenmiştim. Bu kez arkadaşlarımla birlikte yeniden tatma fırsatı buldum.
Ürün kalitesi ve lezzeti açısından yine memnun kaldık. Akşam için de börekler aldık. Bir sonraki Eskişehir ziyaretimizde yeniden uğramayı, bizi soran dostlara da tavsiye etmeyi kararlaştırdık.
Bir restoranı tavsiye etmek için bazen uzun uzun anlatmaya gerek yoktur. Ürünün kalitesi, lezzeti ve fiyatıyla sizde bıraktığı izlenim yeterlidir.
Alışverişimizin bir diğer durağı da sucuk ve pastırma oldu. Mayıs ayında yaptığımız alışverişte ürünlerin kalitesinden ve fiyatlarından memnun kaldığımız için arkadaşlarım bu kez de sucuk ve pastırma aldı.
Böylece İstanbul’a dönüş yolculuğumuzda yalnızca güzel anılarımızı değil, sevdiklerimize götüreceğimiz yerel lezzetleri de yanımıza almıştık.
Tren yolculuğu boyunca sohbet ettik. Zamanın nasıl geçtiğini anlamadan kendimizi İstanbul’da bulduk.
Bir gezi bitti, yeni bir keşif başladı
Eskişehir ve Kütahya gezimiz, benim için yalnızca iki şehri yeniden ziyaret etmekten ibaret değildi.
Eski polis arkadaşlarımla yıllar sonra yeniden yollara düşmek, bildiklerimi onlarla paylaşmak, onların merak ettiklerini birlikte keşfetmek ve bir antik tiyatroda şarkı söylemek… Bütün bunlar seyahatimizin unutulmaz anıları arasında yerini aldı.
Aizanoi’nin taşları, Çavdarhisar’ın pazarı, kızılcığın lezzeti, Kütahya’nın seramikleri, tarihî bir konağın kapısını açan Tuncay Bey, incir uyutması, Reyhan şerbeti ve Eskişehir’in çiğ böreği…
Hepsi aynı yolculuğun farklı renkleriydi.
Bir de bütün bunların arasında karşımıza çıkan küçük aksaklıklar, eksiklikler ve üzerinde düşünmemizi sağlayan sohbetler vardı. Çünkü seyahat etmek, yalnızca güzel şeyleri görmek değil; gördüklerimizi değerlendirmek, eksikleri fark etmek ve daha iyisinin nasıl olabileceğini düşünmektir.
Benim için gezmek, bir şehrin sokaklarında dolaşmaktan çok daha fazlası. İnsanını tanımak, tarihini okumak, sofrasına oturmak, yerel ürünlerini tatmak, sanatını keşfetmek ve bütün bunları dostlarla paylaşmak…
Şimdi önümüzde yeni bir yolculuk var.
Önümüzdeki hafta bu kez grup hâlinde Edirne ve Kırklareli’ne gidiyoruz. Edirne’yi yaklaşık on beş yıl, Kırklareli’ni ise kırk yıl önce görmüştüm. Aradan geçen zaman içinde nelerin değiştiğini, hangi güzelliklerin korunduğunu, hangi lezzetlerin öne çıktığını merak ediyorum.
Bakalım hafızamızda kalanlarla bugün karşımıza çıkanlar ne kadar örtüşecek? Soframıza hangi yeni tatlar gelecek, hangi eski lezzetler bizi geçmişe götürecek?
Bütün bunları yine gözlemleyecek, araştıracak ve sizlerle paylaşacağım.
Çünkü yolculuk bitse de merak bitmiyor.
Yeni şehirler, yeni tatlar, yeni insanlar ve yeni hikâyeler biriktirmek dileğiyle…
Serdar Taştanoğlu
